Headerafbeelding
Binnentuin met groene bomen
Behandeling

Energie- en eiwitverrijkt dieet, voedingsadviezen

Als u ondervoed bent, verliest u gewicht zonder dat u het wilt.

U kunt dan last hebben van vermoeidheid, verminderde weerstand en verlies van spierkracht. Verschillende voedingsadviezen kunnen helpen om uw voeding energierijk en eiwitrijk te maken.

We eten omdat we trek hebben, een hongergevoel hebben, of omdat we iets lekker vinden. Eten geeft een prettig gevoel, zowel lichamelijk als geestelijk. Dit is zo logisch, dat we er meestal niet bij stilstaan. Dat beseffen we pas als het eten niet meer goed smaakt en het een verplichting wordt.

Energie- en eiwitverrijkte voeding

Praktische tips

MijnJBZ

Via de beveiligde website MijnJBZ kunt u thuis uw persoonlijke en medische gegevens inzien zoals die in het JBZ bekend zijn.

Gegevens delen

Wilt u dat zorgverleners buiten het Jeroen Bosch Ziekenhuis uw medische gegevens kunnen inzien? Dan moet u het JBZ toestemming geven om uw gegevens beschikbaar te stellen.

Bekijk uw zorgverzekering

Het is uw eigen verantwoordelijkheid na te gaan of u verzekerd bent voor de zorg waarvoor u naar het Jeroen Bosch Ziekenhuis komt. Bekijk van tevoren uw polisvoorwaarden of informeer bij uw zorgverzekeraar.

Betrokken afdelingen

Code DIE-007
Laatste revisie: 11 januari 2021 - 15:47
Energie- en eiwitverrijkte voeding

Energie- en eiwitverrijkt dieet, voedingsadviezen

Een energie- en eiwitverrijkt dieet is nodig als u ondervoed bent. Verschijnselen van ondervoeding zijn: vermoeidheid, verminderde weerstand en verlies van spierkracht. Ondervoeding is snel en gemakkelijk te herkennen doordat u gewicht verliest zonder dat u het wilt.

Met gewichtsverlies bedoelen we:

  • meer dan 6 kg gewichtsverlies in zes maanden of
  • meer dan 3 kg gewichtsverlies in de afgelopen maand.

Het is belangrijk om uw gewicht te controleren.

  • weeg uzelf 1 tot 2 keer per week;
  • gebruik steeds dezelfde weegschaal;
  • weeg op vaste dagen en op een vast tijdstip;
  • weeg uzelf steeds zonder of met dezelfde kleren aan;
  • noteer uw gewicht en de datum.

Lukt het u niet om met de voeding die u normaal gebruikt op gewicht te blijven? Volg dan de volgende adviezen op om uw voeding energie- en eiwitrijk te maken.

Algemene adviezen

  • Pas de grootte van de maaltijd aan uw eetlust aan. Een groot bord vol met eten zorgt ervoor dat uw eetlust verdwijnt.
  • Eet regelmatig iets, bijvoorbeeld om de 2 uur. Het lukt dan vaak beter om voldoende binnen te krijgen.
  • Het kan zijn dat u juist ‘s nachts trek heeft. Gebruik deze momenten dan om iets te eten of te drinken.
  • Breng zoveel mogelijk afwisseling aan in uw voeding.
  • Gebruik voldoende vocht. Als u te weinig vocht binnenkrijgt kunt u misselijk worden. Probeer 1½ tot 2 liter vocht te drinken, verdeeld over de dag. Dit is hetzelfde als de inhoud van 10 tot 13 kopjes.
  • Drink als het kan energierijke dranken. Meer informatie hierover leest u onder het kopje ‘Dranken’.
  • Een kopje bouillon, een half uur voor de maaltijd, kan er soms voor zorgen dat u iets meer eetlust krijgt. Neem niet te veel, want bouillon levert geen voedingsstoffen maar vult wel de maag.

Adviezen bij misselijkheid en braken

Heeft u ‘s morgens last van misselijkheid? Dan helpt het soms om voordat u opstaat iets te eten, bijvoorbeeld een beschuit, cracker of toast. Vaak wordt uw misselijkheid erger alleen al door de geur van een warme maaltijd. U kunt de warme maaltijd vervangen door een broodmaaltijd. Gebruikt u hierbij een:

  • ruime portie hartig beleg. Zoals vleeswaren, ei, vis, kip;
  • portie fruit of rauwkost;
  • glas sinaasappelsap of groentesap;
  • beker melk of een schaaltje yoghurt.

Broodmaaltijden

  • In volkorenbrood zitten iets meer voedingsstoffen dan in licht bruinbrood. Maar volkorenbrood is ook veel vezelrijker en geeft sneller een vol gevoel. Kiest u daarom liever licht bruinbrood. Want 3 dunne sneden licht bruinbrood met beleg leveren veel meer voedingstoffen dan 2 belegde volkoren boterhammen.
  • Gebruik ruim roomboter of (dieet)margarine. Op geroosterd brood smeert u vaak meer boter dan op gewoon brood.
  • Gebruik ruim beleg op uw brood. Als u weinig of geen brood gebruikt, eet u dan een paar plakjes beleg apart. U kunt ook afwisselen met de wat vettere belegsoorten zoals paté, worstsoorten of volvette (smeer)kaas.
  • In plaats van brood kunt u ook vla of pap eten. Daar kunt u suiker en wat ongeklopte slagroom bij doen. De slagroom kunt u beter niet kloppen omdat met kloppen veel lucht in de slagroom komt. Dat geeft u een vol gevoel.
  • In plaats van brood kunt u ook een pasteitje eten, of gevulde broodjes zoals satébroodjes of worstenbroodjes, of een pannenkoek.

Dranken

  • Gebruik weinig water, thee en bouillon. Deze producten leveren geen energie en voedingsstoffen maar vullen wel uw maag.
  • U kunt het beste dubbeldrank of energierijke sportdrank gebruiken.
  • Gebruik volle melk en volle melkproducten.
  • Vindt u melk niet lekker? Probeer dan eens chocolade-, anijs-, vanille- of vruchtenmelk. U kunt dit ook afwisselen met een yoghurtdrank of neem eens een milkshake. In plaats van gewone koffie kunt u ook oploskoffie met warme melk nemen, ‘Koffie verkeerd’.
  • Gebruik zoveel mogelijk suiker in dranken of gerechten.

Warme maaltijd

Soep

Gebruik liever geen soep voor de warme maaltijd.

Aardappelen

Aardappelen in de vorm van puree. Daar kunt u room, extra boter of margarine aan toevoegen. Of in gebakken of gefrituurde vorm.

Groenten

Gebruik vooral gekookte groenten. U kunt daar een sausje bij doen en/of boter en/of room. Rauwe groenten geven snel een vol gevoel.

Vlees

U kunt het beste de wat vettere vlees- of vissoorten gebruiken. Het vlees kunt u ook paneren of als ragout waar u extra boter of room bij kunt doen.

Heeft u geen zin in warm vlees? Probeert u dan eens koude vleeswaren bij de warme maaltijd zoals rosbief, rollade, casselerrib of ham. Ook kunt u vlees verwerken in een koude salade die u dan kunt gebruiken in plaats van de warme maaltijd.

Nagerecht

Gebruik vla, pudding en pap, vruchten met slagroom. Vers fruit geeft snel een vol gevoel. Dit kunt u beter nemen in de vorm van vruchtensap.

Tussendoortjes

  • Cake, soesje, Berliner bol, puddingbroodje, donut, tompoes, mergpijpje, gebakje, bolus.
  • Ontbijtkoek, fruitkick, sultana, evergreen, mueslireep.
  • Cracker of beschuit met roomboter en ruim beleg, krentenbol met roomboter, ham/ kaas croissant, mini-pizza, broodje bapao, broodje kroket, hotdog.
  • Blokjes kaas, blokjes worst, haring, huzarensalade, zalm-, tonijn- of krabsalade.
  • Slagroomvla, Griekse of Turkse yoghurt, slagroomijs, mini-magnum, roomtoetje, roomkwark, pap met extra boter of ongeklopte slagroom, zacht fruit met slagroom, slagroomijs

Dieetpreperaten en drinkvoeding

Lukt het u ondanks de adviezen niet om een goed gewicht en voedingstoestand te houden? Dan kunt u dieetpreperaten of kant en klare drinkvoeding gebruiken. Er bestaan verschillende soorten. De kant en klaar drinkvoeding/dieetpreparaten bevatten voedingstoffen, vitamines en mineralen.

De diëtist kan bepalen welke voeding en/of preparaat het beste bij u past. Zij kan hiervoor een machtiging regelen. Er kan van u een eigen bijdrage worden gevraagd. Dit heeft te maken met het eigen risico, dat per jaar wordt vastgesteld.

Het kan nodig zijn dat u voeding in vloeibare of gemalen vorm gebruikt, bijvoorbeeld door slikklachten of problemen met kauwen. Hieronder vindt u tips en adviezen voor een energieverrijkte vloeibare voeding. Voor het zelf klaarmaken van maaltijden, zie het kopje 'recepten'.

Algemene adviezen

  • In plaats van 3 hoofdmaaltijden kunt u beter 6 tot 8 kleine maaltijden per dag gebruiken.
  • Voor een betere eetlust is het belangrijk dat u afwisseling aanbrengt in de voeding. Bijvoorbeeld in kleur, temperatuur en smaak. Zoals zoet, hartig en het gebruik van kruiden en/of specerijen.
  • Hartige gerechten kunt u verdunnen met bouillon. Zoete gerechten met volle melk of vruchtensap.
  • Drinkt u met een rietje? Knip dit dan zo kort mogelijk af. Het drinken kost dan minder kracht.
  • Wordt u te moe als u vaste voeding eet, omdat u moet kauwen? Dan is het goed om het eten vooraf fijn te snijden. U kunt ook extra vloeibare gerechten nemen. Een schaaltje vla of pap eet gemakkelijker dan een boterham.
  • Hulpmiddelen bij het maken van mixvoeding of glad gebonden voeding zijn een staafmixer, keukenmachine, mengbeker of blender, roerzeef.

Broodmaaltijden

In plaats van brood kunt u gebruik maken van:

  • kant- en klare vla, pap, pudding, yoghurt of kwark (de volle soorten);
  • zelfgemaakte vla, pap of pudding van volle melk, gebonden met havermout, brinta, rijstebloem, custard of puddingpoeder en gezoet met suiker. Zie recepten.

Warme maaltijd

In plaats van de gebruikelijke warme maaltijd kunt u ook gebruik maken van:

  • kant- en klare peutervoedingen, zoals Olvarit, Zonnatura;
  • kant- en klare maaltijdsoepen (erwten- of bonensoep) of zelf klaarmaken;
  • een zelf gemaakte maaltijdmix;
  • al deze maaltijden kunt u energierijker maken met dieetmargarine, jus, ongeklopte slagroom en/of koffieroom.

Tussendoortjes

  • vruchtenmoes, bijvoorbeeld appelmoes;
  • dubbeldrank;
  • melk en melkdranken (de volle soorten), bijvoorbeeld chocomel;
  • koffie verkeerd;
  • milkshake, kant-en-klaar of zelf gemaakt;
  • (glad) gebonden soep;
  • dieetproducten of energierijke drinkvoeding op voorschrift van uw diëtist.

Pap of vla

Nodig:

  • 2 dl volle melk;
  • 2 - 3 afgestreken eetlepels rijstebloem, custard of ander bindmiddel zoals havermout, griesmeel, brinta;
  • 1,5 afgestreken eetlepel suiker of honing;
  • scheutje ongeklopte slagroom.

Hoe maakt u het klaar?

De rijstebloem of de custard en de suiker roert u met een beetje melk tot een glad papje. De rest van de melk aan de kook brengen en binden met rijstebloem- of custardmengsel. Het geheel twee minuten laten koken (eventueel zeven).

Milkshake (3 dl)

Nodig:

  • 1 dl volle melk;
  • 1 bolletje roomijs;
  • 1 dl slagroom;
  • suiker naar smaak.

Hoe kunt u de basismilkshake lekkerder maken?

Aan de basismilkshake kunt u het volgende toevoegen:

  • vers fruit of fruit uit blik, zoals banaan, aardbeien, perzik, abrikozen, kiwi;
  • vruchtenmoes, vruchtensap of tweedrank;
  • limonadesiroop of roosvicee;
  • cacao.

Maaltijdsoep: kant-en-klare erwten/bonensoep met vlees

Nodig:

  • 70 gram erwten/bonen;
  • 500 ml water;
  • 1 bouillontablet;
  • peper, kruidnagel, room (slagroom/koffieroom);
  • dieetmargarine.

Hoe maakt u het klaar?

  • Zet de peulvruchten een avond van tevoren in de week, in 500 ml. water;
  • Kook de peulvruchten in ongeveer 1 uur gaar in het weekwater met het bouillontablet en kruiden. U kunt ook een klein blik of pot peulvruchten nemen. Pureer deze en voeg bouillon toe;
  • Wrijf de gare peulvruchten door een zeef;
  • Voeg de puree toe aan het kookvocht en laat de soep 5 tot 10 minuten doorkoken;
  • U kunt de soep met een staafmixer tot een gladde massa pureren.
  • U kunt de soep afmaken door er room aan toe te voegen.

Basisrecept warme maaltijdmix

Nodig:

  • 1 - 2 aardappelen;
  • 2 lepels groente. Asperges, bleekselderij en zuurkool zijn erg draderig en daarom minder geschikt. Tomaten kunt u het beste eerst ontvellen;
  • ongeveer 75 gram vlees, vleesvervanging, kipfilet, een gekookt ei of vis;
  • flinke klont boter;
  • volle melk (afhankelijk van de gewenste dikte);
  • Naar smaak kunt u peper, nootmuskaat, kerrie of verse kruiden toevoegen.

Hoe maakt u het klaar?

  • kook de aardappelen en de groente goed gaar;
  • de kipfilet of het vlees koken in water of bouillon of zacht bakken.
  • pureer de aardappelen, groente, vlees, boter en kookvocht in de mengbeker met een staafmixer of in een keukenmachine. Verdun dit met volle melk;
  • u kunt het op smaak maken met peper en nootmuskaat.

Voorbeelden van combinaties

  • Aardappelen met ui, kerrie, gehakt en bloemkool.
  • Aardappelen met wortel en varkensvlees.
  • Aardappelen met sperziebonen en tartaar.
  • Aardappelen met spinazie en roerei.
  • Spaghetti met tomatensaus, gekookte ham en geraspte kaas.
  • Rijst met kerriesaus, doperwtjes en varkensvlees.

Merknamen

In deze informatie staan sommige voedingsmiddelen met merknaam genoemd. Dit is alleen om de herkenbaarheid te vergroten, u mag natuurlijk ook soortgelijke producten van andere merken gebruiken.

Neemt u dan contact op met het secretariaat van de afdeling Diëtetiek, telefoonnummer (073) 553 20 19. Zij kunnen zo nodig een afspraak met u maken voor een gesprek met de diëtist.

Heeft u tijdens uw opname al een diëtist gesproken? Geeft u dan als u belt uw naam, geboortedatum en telefoonnummer door. De diëtist waar u al eerder mee gesproken heeft, belt u dan zo snel mogelijk terug.